Podstawy prawne funkcjonowania spółdzielni energetycznej
Spółdzielnia energetyczna to forma organizacyjna, w której grupa ludzi (lub przedsiębiorstw) zrzesza się w celu wspólnego zarządzania procesem produkcji, dystrybucji i korzystania z energii. Podstawą prawną funkcjonowania spółdzielni energetycznych jest ustawa z 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii (dalej ustawa o OZE). Zgodnie z art. 2 pkt 33 a ustawy o OZE spółdzielnia energetyczna jest spółdzielnią w rozumieniu art. 1 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. albo jako spółdzielnia rolników w rozumieniu ustawy o spółdzielniach rolników. Przedmiotem jej działalności może być produkcja energii elektrycznej, biogazu, biogazu rolniczego, biometanu lub wytwarzanie ciepła z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii, a także obrót nimi lub ich magazynowanie. Działalność ta jest prowadzona wyłącznie na rzecz spółdzielni oraz jej członków.
Zasady funkcjonowania spółdzielni energetycznej określa więc przede wszystkim ustawa o OZE. Zgodnie z jej art. 38o, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy Prawa spółdzielczego albo ustawy o spółdzielniach rolników – w zależności od formy prawnej spółdzielni – oraz przepisy Prawa energetycznego. Oznacza to, że relacje między spółdzielnią energetyczną a jej członkami, w szczególności dotyczące wytwarzania, magazynowania i rozliczania energii, podlegają w pierwszej kolejności ustawie o OZE. W kwestiach, których ustawa ta nie reguluje, zastosowanie znajdują wskazane wyżej ustawy, a w niektórych sprawach – również Kodeks cywilny.
Rozliczenia wewnętrzne a stosowanie ustawy Pzp
W przypadku rozliczeń związanych z zakupem energii elektrycznej przez członków spółdzielni energetycznej nie ma obowiązku stosowania przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Pzp). Dotyczy to również zasad organizacji i funkcjonowania spółdzielni energetycznej.
Umowa kompleksowa i obowiązki podmiotów publicznych
Pomimo prowadzenia rozliczeń energii pomiędzy członkami spółdzielni, a samą spółdzielnią, każdy odbiorca energii jest zobowiązany do zawarcia umowy na dostawę energii elektrycznej (umowa kompleksowa) pochodzącej z sieci dystrybucyjnej od dowolnego sprzedawcy energii. Zawarcie umowy kompleksowej jest podstawą zachowania ciągłości dostaw energii do danego punktu poboru energii elektrycznej należącego do członka spółdzielni. Umowy kompleksowe zawierane są z odbiorcami energii elektrycznej. Jeżeli odbiorca jest podmiotem publicznym w rozumieniu art. 4 ustawy Pzp do zawarcia umowy kompleksowej mają zastosowanie przepisy tejże ustawy. Podmiotami zobowiązanymi do stosowania przepisów ustawy Pzp są m.in. jednostki sektora finansów publicznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Oznacza to, że jednostka sektora finansów publicznych, która jest jednocześnie członkiem spółdzielni energetycznej, zobowiązana jest zawrzeć kompleksową umowę na dostawę energii elektrycznej zgodnie z przepisami ustawy Pzp, natomiast rozliczenia energii elektrycznej prowadzone pomiędzy członkami a spółdzielnią energetyczną odbywają się na podstawie ustawy o OZE.
Ustalenie ilości energii objętej zamówieniem publicznym
Decyzja o wejściu do Spółdzielni Energetycznej zmienia strukturę kosztów jednostki samorządu terytorialnego i znacząco ogranicza ilość energii, na który musi ogłosić przetarg w reżimie Pzp. Błędem skutkującym przeszacowaniem zamówienia publicznego jest opieranie się jedynie na historycznych profilach zużycia sprzed członkostwa. Przed przygotowaniem Specyfikacji Warunków Zamówienia na umowę kompleksową konieczne jest precyzyjne przeliczenie zapotrzebowania każdego punktu poboru (PPE) w oparciu o indywidualny model. W praktyce oznacza to, że od całkowitego zapotrzebowania na energię należy odjąć tę energię, która zostanie wykorzystana bezpośrednio z bieżącej produkcji oraz tę, która będzie dostępna w wirtualnym magazynie nadwyżek. Dopiero pozostała ilość energii, której nie uda się pokryć w ramach Spółdzielni, będzie musiała zostać kupiona od sprzedawcy energii. To właśnie tę ilość należy uwzględnić w zamówieniu publicznym.
Artykuł powstał we współpracy dwóch wielkopolskich firm, które łączą siły, by wspierać lokalne samorządy w procesie transformacji energetycznej i cyfrowej. Dathouse to innowator technologiczny, specjalizujący się w projektowaniu strategii transformacji w samorządach oraz operacyjnym wdrażaniu rozwiązań. Natomiast Enmedia Aleksandra Adamska to doświadczone biuro doradcze, które dba o bezpieczeństwo formalne instytucji publicznych, bezpiecznie przeprowadzając je przez skomplikowane meandry Prawa zamówień publicznych i Prawa energetycznego