Ministerstwo Klimatu i Środowiska opublikowało dokument zatytułowany „Bariery i ograniczenia utrudniające rozwój społeczności energetycznych”. Z analizy wynika, że społeczności energetyczne mają ogromny potencjał, by stać się kluczowym elementem transformacji energetycznej w Polsce. Niemniej jednak bariery prawne, administracyjne, organizacyjne i finansowe nadal stanowią istotne wyzwania dla ich rozwoju. Wymagane są zmiany legislacyjne i strukturalne, które ułatwią rozwój tych inicjatyw oraz wesprą lokalne społeczności w dążeniu do niezależności energetycznej.
Celem analizy było:
- Zidentyfikowanie kluczowych problemów, tzw. „wąskich gardeł”, ograniczających rozwój społeczności energetycznych,
- Opracowanie zaleceń, które umożliwią wprowadzenie koniecznych zmian legislacyjnych oraz administracyjnych,
- Harmonizacja ram prawnych oraz uproszczenie procesów wdrażania społeczności energetycznych.
Główne rodzaje barier
Dokument wskazuje na szereg przeszkód, które można podzielić na trzy główne kategorie: prawne, administracyjne i organizacyjne. Poniżej przedstawiono szczegóły każdej z tych kategorii.
1. Bariery prawne
- Stosowanie prawa zamówień publicznych – społeczności energetyczne napotykają trudności wynikające z konieczności stosowania skomplikowanych procedur przetargowych.
- System zachęt i preferencji – brak klarownych zasad rozliczeń energii dla członków spółdzielni energetycznych, co powoduje niepewność w zarządzaniu energią.
- Wymogi dotyczące przyłączeń do sieci elektroenergetycznej – złożoność przepisów i niejasności w ich interpretacji stwarzają problemy z przyłączeniem instalacji OZE.
- Złożoność prawa – problemy z interpretacją przepisów przez podmioty zainteresowane tworzeniem społeczności energetycznych, co zostało zidentyfikowane przez jednostki samorządu terytorialnego (JST).
2. Bariery administracyjne
- Realizacja wymogów rozliczeń – problemy z realizacją przez sprzedawców energii elektrycznej prawnych wymogów dotyczących rozliczeń oraz udostępniania danych pomiarowych.
- Problemy z przyłączeniem jednostek OZE do sieci – trudności w uzyskaniu warunków przyłączenia oraz faktycznym podłączeniu nowych jednostek wytwórczych OZE i magazynów energii do sieci elektroenergetycznej.
3. Bariery organizacyjne
- Stan techniczny sieci – zły stan techniczny sieci elektroenergetycznych oraz brak planów inwestycyjnych operatorów sieci dystrybucyjnych, co ogranicza możliwości przyłączania nowych instalacji.
- Brak środków finansowych – zarówno na modernizację sieci, jak i rozwój klastra energii czy spółdzielni energetycznych. Społeczności często nie mają wystarczających zasobów na realizację przedsięwzięć energetycznych.
Bariery finansowe
Oprócz barier prawnych i administracyjnych, w dokumencie szczególnie podkreślono bariery finansowe, takie jak:
- Dominacja zwrotnych instrumentów wsparcia, co utrudnia finansowanie projektów przez społeczności energetyczne, zwłaszcza te na wczesnym etapie rozwoju.
- Niejednolite zasady kwalifikowalności i zróżnicowana wysokość wsparcia w poszczególnych regionach kraju, co prowadzi do nierówności w dostępie do środków.
- Brak wyraźnych preferencji dla projektów realizowanych przez społeczności energetyczne oraz niska promocja tych inicjatyw, co przekłada się na niski poziom świadomości społecznej o możliwościach finansowania.
Zalecenia i dalsze kroki
Opracowanie Ministerstwa Klimatu i Środowiska stanowi podstawę do wprowadzenia zmian prawnych, które mają na celu uproszczenie i przyspieszenie procesów związanych z rozwojem społeczności energetycznych. W dokumencie podkreślono, że zmiany te są konieczne do harmonizacji polskich przepisów z dyrektywami Unii Europejskiej oraz stworzenia sprzyjających warunków do dynamicznego rozwoju energetyki obywatelskiej, w tym Obywatelskich Społeczności Energetycznych (OSE), które zostały wprowadzone do polskiego prawa w 2023 roku.
Więcej informacji na temat konsultacji dotyczących rozwoju społeczności energetycznych oraz spółdzielni energetycznych można znaleźć na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska: link do strony.