Na Śląsku są gminy, w których przyszłość nie rodzi się w gabinetach, lecz na dachach. Pawłowice to 17-tysięczna miejscowość, znana dotąd z kopalni KWK Pniówek i przywiązania do tradycji. Dziś coraz śmielej czerpie energię z nieba. – Spółdzielnie energetyczne dają nowe możliwości inwestowania w produkcję energii na korzystnych warunkach i angażują mieszkańców – mówi Aleksandra Zachraj, prezeska Pawłowickiej Spółdzielni Energetycznej.
W czerwcu 2023 roku gmina Pawłowice, biblioteka i ośrodek kultury zdecydowały o powstaniu spółdzielni energetycznej. – Dla nas to szansa na inwestycje w OZE, które bez spółdzielni byłyby trudne lub wręcz niemożliwe – zauważyła Aleksandra Zachraj.
Na gminnych dachach pracują panele fotowoltaiczne. Każdy promień słońca zamienia się w prąd. Dzięki oszczędnościom władze gminy mogą dodatkowo finansować kulturę, edukację czy remonty. Jak podkreśla Aleksandra Zachraj, korzystne rozliczenia motywują do dalszych inwestycji, bo pozwalają ograniczać koszty instytucji publicznych i jednocześnie dbać o środowisko.
Bariery i problemy
Droga do energetycznej niezależności w Pawłowicach to wędrówka w gąszczu przepisów i ciągle zmieniającego się prawa. Ostrożne podejście mieszkańców do nowych technologii sprawia, że proces rozwoju przebiega stopniowo. – Widzę dwa główne wyzwania. Pierwsza to kwestia inwestycji w inne źródła energii niż fotowoltaika, np. biogazownie, które często napotykają opór społeczny – podkreśla Aleksandra Zachraj. Dodaje, że równie poważnym problemem jest zmienność prawa, bo brak pewności co do utrzymania obecnego systemu rozliczeń stanowi dla gminy duże źródło niepewności.
Podobne doświadczenia ma Krzysztof Solarz z „Sudeckiej Energii”. Choć działa setki kilometrów od Pawłowic, mierzy się z tymi samymi przeszkodami. – Potrzebujemy stabilności prawa, by inwestycje w OZE były mądre i rozsądne – zauważa spółdzielca.
Rola organizacji pozarządowych
Organizacje pozarządowe od lat wspierają rozwój energetyki obywatelskiej, nagłaśniając temat i zachęcając do wspólnych działań. – Spółdzielnie energetyczne to ogromna szansa, ale też wyzwanie. NGO-sy mogą tu odegrać kluczową rolę, łącząc ludzi, pokazując dobre praktyki i przekazując wiedzę – ocenia Agnieszka Stupkiewicz, radczyni prawna z Fundacji Frank Bold.
Jedną z takich organizacji jest Polska Zielona Sieć, która w ramach ruchu „Więcej niż energia” organizuje m.in. coroczną konferencję o energetyce obywatelskiej. – Liczba spółdzielni energetycznych szybko rośnie i widać, że jest to forma zrzeszania, która cieszy się największym zainteresowaniem – wyjaśnia Monika Jaszcza, ekspertka z Polskiej Zielonej Sieci. Ekspertka podkreśla, że organizacja otrzymuje wiele sygnałów od samorządów zainteresowanych tą drogą rozwoju. Jej zdaniem o powodzeniu zdecydują stabilne finansowanie oraz edukacja.
Od słów do energii
W Polsce działa ponad 130 spółdzielni energetycznych, głównie opartych na fotowoltaice. Jeszcze kilka lat temu mało kto spodziewałby się takiego wyniku. Do powszechnej energetyki obywatelskiej wciąż jednak daleka droga. – Spółdzielnie energetyczne to świetne narzędzie, by energetyka była rzeczywiście społeczna i obywatelska. Założenie spółdzielni nie trwa już dwóch lat – często wystarcza sześć miesięcy. Lokalne wsparcie gmin może umożliwić zaangażowanie szerokiej grupy mieszkańców. To nie spółdzielnie mają się dostosowywać do instytucji, ale system powinien zostać przystosowany do przyjmowania energii od społeczności – podkreśla Agnieszka Stupkiewicz z Fundacji Frank Bold.
Na razie to marzenie. Ale w Pawłowicach wiedzą, że jeśli dziś nie wezmą spraw w swoje ręce, jutro rachunki będą dyktowane w Katowicach, Warszawie czy na światowych giełdach. Dlatego tu, na pawłowickich dachach, rodzi się przyszłość. Prosto w promieniach słońca.
Dziękujemy Urzędowi Gminy Pawłowice za udostępnienie zdjęć.
Polska Zielona Sieć w ramach projektu Regionalne Obserwatorium Procesu Transformacji 2.0 (ROPT 2.0) zrealizowała w 2025 r. spotkanie sieciujące w Żorach dotyczące spółdzielni energetycznych. Okres realizacji projektu to 01.04.2024 – 31.12.2026. Wartość przedsięwzięcia wynosi 11 420 126,06 PLN i jest ono w całości dofinansowane z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Liderem projektu jest Województwo Śląskie.
